In het Hendrick Hamel Museum startte donderdag 25 april een nieuwe wisselexpositie.

Na een jaar onderzoek en conceptontwikkeling heeft Marc Boom op geheel eigen wijze Hendrick Hamel “geportretteerd”. Dit kunstwerk krijgt een vaste plaats in ons museum. Het portret zou donderdag door wethouder Ro van Doesburg geopend worden, maar Roy Grünewald nam dit van hem over.

Hij deed dit op “echte Roy” manier met een toespraak zoal alleen Roy dat kan. Zonde om er in te knippen en daarom hieronder in het geheel. De bijgevoegde foto’s zijn van Dick Bosch.

Roy Grünewald aan het woord

Eergisteren had ik opa dag met mijn kleinkinderen en stond te wachten op hun terugkeer uit een van die vreselijke martelbanen op Walibi toen Valentine (red: directeur Hamel museum) mij belde en ik werd gevraagd of ik wethouder Ro van Doesburg kon vervangen om deze expositie te openen. Dan is het wel handig om even kennis te maken met het werk en vooral de persoon van de exposerend kunstenaar Marc Boom. Het was een aangename en ook verrassende ontmoeting.

In mijn columns heb ik het vaker gehad over die akelig grijze Berlijnse muren langs de A27 en A15 bij Gorinchem. Ik heb gesuggereerd om die te beschilderen om te laten zien wat voor moois er achter die muren te zien is. Daarmee kunnen we vreemdelingen, toeristen en nieuwe mensen onze stad in trekken. Maar nee, steeds vang ik bot. Gemeente verwijst naar Rijkswaterstaat want die gaat over die geluidswallen en Rijkswaterstaat heeft geen boodschap aan toeristische boodschappen. Daarom was ik blij toen ik gisteren voor het eerst grafisch vormgever en fotograaf Marc Boom interviewde. Hij en zijn vrouw Marcella kwamen een paar jaar geleden in Gorinchem terecht toen ze ergens een stoel gingen kopen en hier rond etenstijd in de file terechtkwamen. Ze besloten een kijkje achter die muren te gaan nemen en een hapje te gaan eten. Hier werden ze volledig verrast door onze binnenstad. Lang verhaal kort: Ze kwamen een paar keer terug en het voelde zo goed dat ze besloten om zich in 2018 vanuit Hilversum in de binnenstad te vestigen, of wat ik liever zeg: binnen de vesting. Gorcum is een inspirerende stad. De vesting schept een goed klimaat voor creatieve geesten en kunstenaars. De econoom Richard Florida voorspelde het al eind vorige eeuw dat oude steden aantrekkelijk worden voor nieuwe kunstenaars. Ook ik roep dat al jaren en gelukkig is de komst van Marc en zijn vrouw een voorbeeld van mijn gelijk. En dat van Richard Florida. Gorinchem is zo’n sfeervolle oude stad die inspireert. Dus alsnog: welkom in Gorinchem!

Genoeg nu over de stad en laten we nu kijken naar datgene waarvoor we hier bij elkaar zijn: het werk van Marc Boom. In 2016 werd hij winnaar van een opdracht van het magazine Digi Photo-Pro om werk van een oude meester als eigentijdse foto te creëren. Of: hoe maak je een oude meester na met behulp van het nieuwe medium fotografie. Waar de meesten zich lieten inspireren door de Gouden Eeuw, koos Marc voor Vincent van Gogh. Het werd een werk gebaseerd op het zelfportret van Van Gogh met verband om zijn gezicht nadat hij bij zichzelf een oor had afgesneden. Dat winnende werk is hier (red: museum)te zien, samen met een vervolg serie fotografieën, eveneens gebaseerd op werken van Van Gogh. Want qua artistieke uitdaging smaakte het naar meer.

Ik mag u nu ook wel een nieuwtje vertellen. Gisteren kreeg Marc een appje van de directeur van de Van Gogh Foundation die het plan heeft opgevat om dat winnende werk een prominente plek te geven van wel drie meter hoog in Nuenen. Nou, dat biedt perspectief voor de Hamelafbeelding in Gorinchem. Ik zou zeggen: vier meter hoog!

De kunst is, om echte mensen te vinden die zich op die manier willen laten portretteren. Noem het klonen, noem het reïncarnaties, maar het is het personage dat ergens in deze wereld rond loopt en ineens, als in een flits wordt herkend door het oog van de kunstenaar fotograaf. De vraag is, of de fotograaf de juiste personen vindt, of vinden de personen de fotograaf? Toeval? Een van de modellen is vandaag uitgenodigd, maar kondigde aan dat hij later zou komen. Als hij komt zult u hem meteen herkennen: de man met de rode baard van Van Gogh. Maar nu van Marc Boom. Marc, die verder het portret omlijst met het decorum, passend bij dat van de oude meester. Hoezo nu het Hamelmuseum?

Tijdens een van die bezoeken om kennis te maken met Gorinchem en om te bepalen hoe het zou voelen om zich hier te vestigen kwamen Marc en zijn vrouw terecht in het Hamelmuseum. Marc kende het verhaal van Hendrick Hamel niet, maar was wel geïnteresseerd in de VOC. Verhalen van en over de VOC gaan over zeevaart, reizen, avontuur en geschiedenis. Een rondleiding door dit kleine museum was zeer inspirerend. Marc’s belangstelling voor Hendrick Hamel was geboren. Hij maakte zelfs een studiereis naar Korea om zich nog verder te verdiepen. Èn hij ging op zoek naar een beeltenis van onze ontdekker van Korea. Goed, er waren gravures. Beeldhouwer Jaap Hartman deed een poging bij het standbeeld op de hoek van Havendijk en Korenbrug en hier in de binnentuin van het museum. Maar Marc Boom ging op zoek naar een fotografische beeltenis.

Nu is het maken van een foto van een levendig personage uit de 17e eeuw een onmogelijke onderneming. Want A: hij is dood. En B: de fotografie bestond nog niet. Maar een kunstenaar draait daar zijn hand niet voor om. Zo niet, dan toch! Alleen een kunstenaar kan met succes roeren in de retorten van tijd en ruimte. Die laat zijn intuïtie en verbeelding werken, en legt beelden uit het verleden vast met behulp van moderne technieken. Nu nog de juiste persoon. Hele fotoboeken werden nageplozen, geen succes, geen klik. Maar ziedaar: toeval of niet, tijdens een feest zag hij een gitarist (red: foto) van een bandje spelen. Kjang! De perfecte match!

Dit werk zal zo meteen worden onthuld. Hendrick Hamel, de Gorcumse zeevaarder als eigentijds portret in een 17e eeuws decorum. Het Hamelmuseum heeft echter niet veel geld om het werk aan te kopen. Maar Marc heeft toen besloten om het werk toch hier te presenteren en neemt genoegen met een bedrag die de onkosten dekken. Het bestuur heeft toen beloofd om te betalen zodra er weer geld is, en Marc vond ook dat ok. Dus, sponsors… Als kleine tegenprestatie vindt nu een kleine tentoonstelling plaats van ook ander werk van Marc.

Wat gaan we zo meteen zien? Ik was aangenaam verrast. Niet alleen door het verhaal achter dit portret van Hendrick Hamel, maar ook door de helderheid van de techniek. En het feit dat Marc erin geslaagd is om het werk van meerdere lagen te voorzien. Daarmee bedoel ik geen verflagen, maar symbolische gelaagdheid. De relatie met Gorinchem is terug te zien in details zoals de stenen pijp, die in die tijd een gewild Gorcums product was. Op de inktpot waarvan het echte model in een vitrine te zien is, is het wapen van de Van Arkels aangebracht. De relatie met Korea is subtiel weergegeven in het bord van het beroemde Celadon keramiek met daarop een afbeelding van het schip waarmee hij schipbreuk leed: de Sperwer. Het achtergrond behang is het motief van de nationale bloem van Korea, de Hibiscus. Dit werd getekend door Paulina Mavrikaki, die meewerkte aan de film ‘Loving Vincent’. Tenslotte wijs ik u op een saillant detail: de afbeelding van een zeemeermin als boekensteun. Hier tenslotte een curieus verhaal over: Hendrick Hamel stond bekend als een schrijver van feiten. Hij geloofde slechts wat zijn ogen zagen. Maar op een dag zag hij voor het eerst hoe vrouwen op het eiland Jesu met gewaden aan in het water doken om, zo bleek later naar parels te vissen. Hamel geloofde zijn ogen niet, maar het was onomstotelijk waar. En zo beschreef hij dat hij echte zeemeerminnen had gezien. Ze bestaan dus echt, want Hendrick Hamel had ze met eigen ogen gezien!

Dames en heren, ik neem de plaats in van wethouder Ro van Doesburg en zal namens de wethouder samen met Marc het Nieuwe Hamelportret gaan onthullen en overdragen aan het bestuur van het Hamel museum. Na de tentoonstelling zal het een vaste plek krijgen in deze stijlkamer.

Met dank aan Roy Grünewald en Dick Bosch

Hendrick Hamel Museum, Kortendijk 67, Gorinchem
Geopend vanaf 25 april tot 29 mei op woensdag t/m zaterdag van 12.30-17.00 uur.